واکسیناسیون قبل و حین بارداری یکی از مهمترین اقدامها برای محافظت از جنین است؛ چون برخی عفونتها میتوانند باعث سقط، زایمان زودرس یا ناهنجاریهای مادرزادی شوند. واکسنهای زنده مثل سرخجه و آبلهمرغان باید حتماً قبل از بارداری تزریق شوند و پس از آن حداقل یک ماه برای اقدام صبر کرد، اما واکسنهای غیرفعال مانند Tdap، آنفولانزا و کووید-۱۹ در دوران بارداری کاملاً مجاز و ضروریهستند و با انتقال آنتیبادی از مادر، از نوزاد هم محافظت میکنند. برنامهریزی درست واکسیناسیون یعنی ساختن یک سپر ایمنی قوی برای مادر و جنین از همان قبل از لقاح.
| نام واکسن | چه زمانی تزریق شود؟ | در بارداری مجاز است؟ | چرا مهم است؟ |
|---|---|---|---|
| سرخجه (MMR) | حداقل ۱ ماه قبل از بارداری | ❌ ممنوع | پیشگیری از ناشنوایی، آسیب قلبی و عقبماندگی ذهنی جنین |
| آبلهمرغان | حداقل ۱ ماه قبل از بارداری | ❌ ممنوع | جلوگیری از ناهنجاریهای اندامی و عصبی جنین |
| سیاهسرفه، کزاز، دیفتری (Tdap) | هفته ۲۷ تا ۳۶ بارداری | ✅ مجاز و ضروری | محافظت حیاتی از نوزاد در برابر سیاهسرفه بعد از تولد |
| آنفولانزا (تزریقی) | هر زمان از بارداری (فصل شیوع) | ✅ مجاز و ضروری | کاهش خطر بیماری شدید مادر و زایمان زودرس |
| کووید-۱۹ | هر زمان از بارداری | ✅ مجاز | کاهش خطر بستری، ICU و عوارض بارداری |
آمادگی برای بارداری، فراتر از مصرف ویتامینهاست؛ باید از لحاظ ایمنی نیز بدن را آماده کرد. واکسنها، بدن مادر را در برابر برخی بیماریهای عفونی که میتوانند باعث سقط جنین، زایمان زودرس، یا نقایص جدی مادرزادی شوند، مقاوم میسازند. زمانبندی در این زمینه حیاتی است، زیرا برخی واکسنها (واکسنهای حاوی ویروس زنده) باید قبل از لقاح تزریق شوند و تزریق آنها در دوران بارداری ممنوع است.
واکسنهای حاوی ویروس زنده ضعیف شده، با وجود کارآیی بالا، نباید در دوران بارداری تزریق شوند. بنابراین، بررسی وضعیت ایمنی بدن در برابر این بیماریها، باید جزو اولین اقدامات چکاپ پیش از بارداری باشد. طبق گفته سایت mayoclinic:
In general, vaccines that contain killed viruses, also called inactivated viruses, can be given during pregnancy. Vaccines that contain live viruses aren’t recommended during pregnancy.
به طور کلی، واکسنهایی که حاوی ویروسهای کشته شده هستند، که ویروسهای غیرفعال نیز نامیده میشوند، میتوانند در دوران بارداری تزریق شوند. واکسنهایی که حاوی ویروسهای زنده هستند در دوران بارداری توصیه نمیشوند.
این واکسن مهمترین واکسنی است که باید قبل از اقدام به بارداری بررسی شود.
سایر واکسنهای حاوی ویروس زنده که در بارداری ممنوع هستند و در صورت نیاز باید پیش از آن تزریق شوند، شامل واکسنهای خاصی مانند تب زرد (برای مسافرت به مناطق پرخطر) و برخی انواع واکسن تیفوئید خوراکی است.
این واکسنها از نوع غیرفعال یا توکسوئید (فاقد ویروس زنده) هستند و نه تنها برای جنین خطرناک نیستند، بلکه با انتقال آنتیبادی از طریق جفت، از نوزاد در برابر بیماریهای خطرناک پس از تولد نیز محافظت میکنند.
سیاهسرفه (پرتوسیس) یک بیماری تنفسی بسیار خطرناک برای نوزادان است که میتواند به مرگ منجر شود. نوزاد تا زمانی که واکسنهای خود را در ۶ ماهگی دریافت کند، در برابر این بیماری آسیبپذیر است. واکسن Tdap آنتیبادیها را به نوزاد منتقل کرده و او را محافظت میکند. زمان تزریق این واکسن معمولاً بین هفتههای ۲۷ تا ۳۶ بارداری (بهترین زمان: سهماهه سوم) تزریق میشود. این واکسن باید در هر بارداری تزریق شود، حتی اگر در بارداری قبلی یا چند ماه قبل از آن تزریق شده باشد. به گفته سایت cdc.gov درباره تزریق واکسن سیاه سرفه:
When a pregnant woman gets a whooping cough vaccine during pregnancy, her body will create protective antibodies and pass some of them to the baby before birth. These antibodies will provide the baby some short-term, early protection against whooping cough. CDC recommends getting a whooping cough vaccine during the 27th through 36th week of each pregnancy, preferably during the earlier part of this time period.
وقتی یک زن باردار در دوران بارداری واکسن سیاه سرفه دریافت میکند، بدن او آنتیبادیهای محافظ ایجاد کرده و برخی از آنها را قبل از تولد به نوزاد منتقل میکند. این آنتیبادیها محافظت کوتاهمدت و زودهنگامی را در برابر سیاه سرفه برای نوزاد فراهم میکنند. مرکز کنترل و پیشگیری از بیماریها (CDC) توصیه میکند که واکسن سیاه سرفه در طول هفته ۲۷ تا ۳۶ هر بارداری، ترجیحاً در اوایل این دوره زمانی، دریافت شود.
| نام واکسن | نوع ویروس | زمان تزریق توصیه شده | وضعیت در دوران بارداری |
| سرخجه (MMR) | زنده | حداقل ۱ ماه قبل از بارداری | ممنوع مطلق |
| آبلهمرغان | زنده | حداقل ۱ ماه قبل از بارداری | ممنوع مطلق |
| سیاهسرفه، کزاز (Tdap) | توکسوئید/غیرفعال | هفته ۲۷ تا ۳۶ بارداری | مجاز و قویاً توصیه شده |
| آنفولانزا | غیرفعال (تزریقی) | هر زمان از سال | مجاز و قویاً توصیه شده |
| کووید-۱۹ | غیرفعال | هر زمان از بارداری | مجاز و توصیه شده |
مادران عزیز آینده، واکسیناسیون یکی از سادهترین و مؤثرترین روشهای تضمین سلامت نوزاد شماست.
نکات مهمی که باید به خاطر بسپارید:
با برنامهریزی آگاهانه و تکمیل واکسیناسیون، با خیال راحت به استقبال بارداری سالم خود بروید.
واکسنهای حاوی ویروس زنده مانند سرخجه (MMR) و آبلهمرغان باید حتماً قبل از بارداری تزریق شوند، چون تزریق آنها در دوران بارداری ممنوع است و ابتلا به این بیماریها میتواند باعث ناهنجاریهای جدی جنین شود.
بله. حتی با وجود سابقه واکسیناسیون، توصیه میشود تیتر آنتیبادی سرخجه (IgG) قبل از بارداری بررسی شود تا از ایمنی کافی بدن اطمینان حاصل گردد.
حداقل ۱ ماه باید از بارداری جلوگیری شود. در این مدت استفاده از روش مطمئن پیشگیری ضروری است.
در این شرایط باید سریعاً با پزشک یا متخصص زنان مشورت شود. معمولاً تزریق ناخواسته بهتنهایی دلیل ختم بارداری نیست، اما نیاز به بررسی و پایش دقیق دارد.
خیر. واکسن Tdap کاملاً ایمن است و حتی بهطور جدی توصیه میشود، زیرا آنتیبادی آن از طریق جفت به نوزاد منتقل شده و از او در برابر سیاهسرفه محافظت میکند.
بین هفتههای ۲۷ تا ۳۶ بارداری، ترجیحاً در سهماهه سوم، تا بیشترین انتقال آنتیبادی به جنین انجام شود.
