بهترین زمان سونوگرافی برای تشخیص تنبلی تخمدان معمولاً روزهای ۳ تا ۵ سیکل قاعدگی است؛ در پریودهای نامنظم یا قطع قاعدگی، زمان سونوگرافی باید با نظر پزشک تعیین شود و سونوگرافی واژینال، در صورت مناسب بودن، دقت بیشتری دارد. در روزهای ابتدایی سیکل، احتمال وجود فولیکول غالب، جسم زرد و تغییرات ناشی از تخمکگذاری کمتر است و بررسی تعداد فولیکولهای کوچک و حجم تخمدان دقیقتر انجام میشود. در ادامه نکات مهم به صورت جامع مورد بررسی قرار می گیرند.
| شرایط | بهترین زمان سونوگرافی | نکته مهم |
|---|---|---|
| قاعدگی منظم | روزهای ۳ تا ۵ سیکل | زمان مناسب برای بررسی دقیقتر نمای تخمدان و فولیکولهای کوچک |
| پریود نامنظم | با نظر پزشک | لازم نیست حتماً منتظر روز سوم قاعدگی بمانید |
| قطع طولانی پریود | ممکن است در زمان تصادفی انجام شود | گاهی پزشک ابتدا خونریزی دارویی ایجاد و سپس زمان سونوگرافی را تعیین میکند |
| مصرف داروهای هورمونی | طبق نظر پزشک | داروها میتوانند فعالیت و ظاهر تخمدان را تغییر دهند؛ خودسرانه قطع نشوند |
| سونوگرافی واژینال | در صورت مناسب بودن برای فرد | برای شمارش فولیکولها و بررسی حجم تخمدان معمولاً دقیقتر است |
| سونوگرافی شکمی | در صورت مناسب نبودن روش واژینال | معمولاً با مثانه پر انجام میشود و دقت شمارش فولیکولها کمتر است |
| تشخیص نهایی PCOS | فقط به زمان سونوگرافی وابسته نیست | سونوگرافی باید همراه با وضعیت قاعدگی، علائم بالینی و بررسیهای هورمونی تفسیر شود |
از نظر علمی و بالینی، بهترین زمان برای انجام سونوگرافی جهت بررسی نمای تخمدانها و تشخیص PCOS، فاز فولیکولار اولیه (Early Follicular Phase) یعنی روزهای ۳ تا ۵ سیکل قاعدگی است.
در روزهای ابتدایی پریود، تخمدانها در فاز استراحت یا اصطلاحاً بیسلاین (Baseline) قرار دارند. در این زمان:
نبود این موارد باعث میشود تا سونوگرافیست بتواند به راحتی نمای واقعی تخمدان، حجم تخمدان (بزرگتر از ۱۰ سیسی) و حضور فولیکولهای ریز و متعدد (۲ تا ۹ میلیمتری) را که به شکل نمای کلاسیک گردنبند مروارید در حاشیه تخمدان قرار گرفتهاند، به دقت شمارش و بررسی کند. اگر در سونوگرافی مشخص شود که تنبلی تخمدان وجود دارد، پزشک سریعترین درمان تنبلی تخمدان را متناسب با نیاز بدنی شما انتخاب می کند.
در مطب و کلینیک، همیشه با بیمارانی که سیکلهای منظم دارند روبرو نمیشویم. برای این افراد پروتکلهای متفاوتی وجود دارد:
بسیاری از مبتلایان به تنبلی تخمدان شدید، ماهها پریود نمیشوند. در این بیماران میتوان سونوگرافی را در هر زمان دلخواهی (به صورت رندوم) انجام داد. در صورت نیاز و صلاحدید درمانگر، میتوان با تجویز داروهای پروژسترونی (مانند مدروکسی پروژسترون) خونریزی ایجاد کرد و سپس بیمار را در روزهای ۳ تا ۵ خونریزی به سونوگرافی ارجاع داد.
قرصهای ضدبارداری فعالیت تخمدان را سرکوب کرده و نمای سونوگرافی را تغییر میدهند (باعث کوچک شدن سایز تخمدان و محو شدن فولیکولهای ریز میشوند). سونوگرافی در زمان مصرف این داروها ارزش تشخیصی برای PCOS ندارد. بیمار باید حداقل ۲ تا ۳ ماه مصرف دارو را قطع کند تا تخمدانها به نمای واقعی خود برگردند. معمولا بیماران می پرسند که چند روز بعد از خوردن قرص ال دی پریود میشویم، این موضوع باید به دستور پزشک معالج بررسی شود.
برای تشخیص دقیق تعداد فولیکولها و اندازهگیری دقیق حجم تخمدان، سونوگرافی ترانسواژینال (TVS) به دلیل رزولوشن بالاتر و فاصله کمتر پروب با تخمدانها، بسیار دقیقتر و ارجح است. با این حال، در دختران مجرد (Virgin)، سونوگرافی از روی شکم (ترانسآبدومینال) با مثانه پر انجام میشود که هرچند دقت واژینال را ندارد، اما اطلاعات ارزشمندی در اختیار درمانگر قرار میدهد.
نکته بالینی عصر جدید مامایی: همیشه به مراجعین خود آموزش دهید که تشخیص تنبلی تخمدان صرفاً با یک سونوگرافی انجام نمیشود. ممکن است فردی در سونوگرافی نمای پلیکیستیک داشته باشد اما از نظر بالینی (ریزش مو، آکنه، هیرسوتیسم) و آزمایشگاهی (پروفایل هورمونی) کاملاً سالم باشد. سونوگرافی تنها تکهای از پازل تشخیصی است که در کنار شرح حال دقیق و آزمایشات هورمونی معنا پیدا میکند. در دوره تنبلی تخمدان و تحریک تخمک گذاری (PCOS) عصر جدید مامایی، راه های تشخیص تا درمان سندروم تنبلی تخمدان آموزش داده شده است.
این وضعیت در افراد مبتلا به PCOS بسیار رایج است و گاهی فاصله بین دو قاعدگی آنقدر زیاد میشود که انتظار برای روز سوم پریود منطقی نیست. در افرادی که الیگومنوره یا آمنوره دارند، یعنی پریود بسیار نامنظم است یا برای مدتی قطع شده، سونوگرافی میتواند بسته به شرایط در یک زمان تصادفی انجام شود. راه دیگر این است که پزشک در صورت وجود اندیکاسیون، با استفاده از پروژسترون خونریزی withdrawal ایجاد کند و بررسی تخمدان چند روز پس از شروع آن انجام شود. منابع تخصصی جدید برای چنین شرایطی انجام سونوگرافی حدود ۳ تا ۵ روز بعد از شروع خونریزی القاشده را مطرح کردهاند.
اما بیمار نباید برای ایجاد پریود بهصورت خودسرانه مدروکسیپروژسترون یا داروی هورمونی مصرف کند؛ تصمیم درباره نیاز به ایجاد خونریزی و زمان سونوگرافی به سابقه فرد و نظر پزشک بستگی دارد.
سندرم تخمدان پلیکیستیک (PCOS) که در میان عموم به تنبلی تخمدان معروف است، یکی از شایعترین اختلالات غدد درونریز در سنین باروری محسوب میشود. برای این منظور باید بدانید که برای تقویت تخمدان چی بخوریم. بر اساس معیارهای جهانی روتردام (Rotterdam Criteria)، یکی از سه رکن اصلی برای تشخیص قطعی این سندرم، مشاهده نمای پلیکیستیک تخمدانها در سونوگرافی است.
به نقل از سایت pmc.ncbi.nlm.nih.gov در مورد تنبلی تخمدان:
Polycystic ovary syndrome (PCOS) is a complex endocrine and metabolic disorder, typically characterized by anovulation, infertility, obesity, insulin resistance, and polycystic ovaries. Lifestyle or diet, environmental pollutants, genetics, gut dysbiosis, neuroendocrine alterations, and obesity are among the risk factors that predispose females to PCOS. These factors might contribute to upsurging metabolic syndrome by causing hyperinsulinemia, oxidative stress, hyperandrogenism, impaired folliculogenesis, and irregular menstrual cycles.
ترجمه: سندرم تخمدان پلیکیستیک (PCOS) یک اختلال پیچیده غدد درونریز و متابولیک است که معمولاً با عدم تخمکگذاری، ناباروری، چاقی، مقاومت به انسولین و تخمدانهای پلیکیستیک مشخص میشود. سبک زندگی یا رژیم غذایی، آلایندههای محیطی، ژنتیک، اختلال در عملکرد روده، تغییرات عصبی-غددی و چاقی از جمله عوامل خطری هستند که زنان را مستعد ابتلا به PCOS میکنند. این عوامل ممکن است با ایجاد هیپرانسولینمی، استرس اکسیداتیو، هیپرآندروژنیسم، اختلال در فولیکولوژنز و چرخههای قاعدگی نامنظم، در تشدید سندرم متابولیک نقش داشته باشند.
خیر. نمای پلیکیستیک تخمدان یک یافته تصویربرداری است و بهتنهایی برای تشخیص سندرم کافی نیست. نتیجه سونوگرافی باید در کنار وضعیت قاعدگی، علائم بالینی و بررسیهای هورمونی تفسیر شود.
مصرف داروهای هورمونی میتواند فعالیت و برخی ویژگیهای تخمدان را تغییر دهد، بنابراین پزشک باید از داروهای مصرفی شما اطلاع داشته باشد. قرص را صرفاً برای انجام سونوگرافی و بدون نظر پزشک قطع نکنید.
از نظر پزشکی انجام سونوگرافی واژینال در روزهای ابتدایی قاعدگی در صورت مناسب و قابل قبول بودن این روش برای فرد امکانپذیر است و همین بازه زمانی برای بررسی مورفولوژی تخمدان کاربرد دارد.
در صورت مناسب نبودن روش واژینال، سونوگرافی شکمی قابل استفاده است؛ بااینحال شمارش تمامی فولیکولهای کوچک با این روش دشوارتر است. در روش شکمی گایدلاین بر گزارش حجم تخمدان و تعداد فولیکول در یک مقطع تأکید بیشتری دارد.
در افرادی که پریودهای بسیار نامنظم دارند یا دچار آمنوره هستند، ممکن است سونوگرافی بدون انتظار برای روز سوم قاعدگی انجام شود. در برخی شرایط پزشک نیز میتواند ابتدا خونریزی ایجاد کند و سپس زمان مناسب بررسی را تعیین کند.
